پیچ تلگرافی (پروانش)

پروانش (پیچ تلگرافی) 
Vinca minor L
Apocynaceae   

مقدمه:
    استفاده از پروانش در اروپا به 50 سال قبل از میلاد مسیح باز می گردد. در آن زمان عوام از این گیاه برای جلوگیری از خونریزیها، درمان زخم ها و دندان درد استفاده می كردند. مردم هند به عنوان ماده كاهش دهنده قند خون از آن بهره می بردند. 
به علت وجود آلكالوییدهای ارزشمند در پیكر رویشی و ریشه پروانش، در اكثر فارماكوپه ها به عنوان یك گیاه دارویی بسیار مهم معرفی و خواص آن را نیز بیان شده است. این گیاه به علت دارا بودن آلكالوییدهای مهم نظیر
 ً وینبلاستین ً و ً وینكریستین ً كه هردو اثر آنتی نیوپلازی (ضد تومور) دارند، اهمیت خاصی در داروسازی داشته و حدود 30 سال است كه در این صنایع مورد استفاده قرار می گیرد. این مواد در شیمی درمانی برخی سرطان ها نیز كاربرد دارند. ریشه این گیاه حاوی آلكالویید ً روباسینً (اجمالایسین) است كه اثر آنتی فیبریلیك داشته و سبب افزایش فشار خون نیز می گردد.
 ً سولفات وینبلاستینً كه نام تجاری آن ً ولب ً است در بیماریهای سرطان خون (لكومیا) تولید بی حد سلولهای گلبول سفید را در بیماران كندتر می نماید.
مصرف سالانه برگها و ریشه این گیاه در آمریكا هر یك حدود 100 تن (وزن خشك هریك) و ارزش هر گرم آلكالویید ً وینكریستین ً در حدود 4000 دلار است. نیاز جهانی به این آلكالویید در سال 4 كیلوگرم و به  ً اجمالایسین ً 300 كیلوگرم گزارش شده است.
این گیاه در كشورهای آمریكا، آلمان، مجارستان، ایتالیا، انگلستان، هند، روسیه و فلسطین اشغالی درسطوح وسیع كشت می شود.

مشخصات گیاه:
    پروانش (با وینكاروزآ و لوكنراروزآ هم نام می باشد) گیاهی است درختچه ای، چند ساله كه البته در مناطق سرد به صورت یكساله كشت می شود. منشاء این گیاه مناطق حاره و گرمسیر مانند جنوب هند، اندونزی و ماداگاسكار گزارش شده است، و در دشتها و تپه هایی كه 500 متر از سطح دریا ارتفاع دارند، می روید. طول ریشه اصلی پروانش 20 تا 40 سانتی متر است.  این ریشه انشعابهای كمی دارد.
پروانش دارای ساقه ای استوانه ای و مستقیم است. ارتفاع این گیاه در شرایط اقلیمی مختلف، متفاوت و بین 40 تا 90 سانتی متر می باشد. انتهای ساقه گیاهان چند ساله چوبی می شود.رنگ ساقه سبز یا قرمز كمرنگ می باشد. قسمت فوقانی ساقه انشعابهای بیشتری دارد. برگها ساده، براق، چرمی، تخم مرغی شكل و متقابل هستند و از دمبرگ كوتاهی نیز برخوردارند.
گلهای پروانش در انتهای ساقه های اصلی و فرعی پدیدار می شوند. رنگ گلها سفید یا صورتی است. گلها معمولاً اواخر بهار (خرداد) تشكیل می شوند و تا قبل از فصل سرما روی گیاهان باقی می مانند. میوه استوانه ای شكل است و دانه های سیاه رنگ در داخل آن قرار گرفته اند. میوه پس از رسیدن با شكاف های طولی باز شده و بذور داخل آن بیرون می ریزد. طول بذر 3 میلی متر و پهنای آنها یك میلی متر است.
وزن هزار دانه پیچ تلگرافی 2 تا 4/2 گرم است. این گیاه دوره رویشی نسبتاً بلندی دارد. از بدو رویش بذر تا رسیدن و كامل شدن میوه 180 تا 200 روز به طول می انجامد. رشد اولیه گیاه بسیار كند است.
پروانش دارای سه واریته است كه عبارتند از: الف- آلبا با گلهای سفید، ب- رزیوس با گلهای صورتی، ج- آسیلاتا با گلهای سفید كه وسط آن لكه های ارغوانی مشاهده می شوند.
تاكنون 95 نوع آلكالویید از این گیاه استخراج شده است كه مقدار آن را در پیكر رویشی 2/0 تا 1 درصد گزارش كرده اند.
آلكالوییدهای پروانش همگی از گروه تریپتوفان می باشند. مهمترین این آلكالوییدها  ً روباسینً (اجمالایسین) است كه از ریشه استخراج می شود. آلكالوییدهای ً وینبلاستینً و  ً وینكریستینً در برگها ساخته و ذخیره می گردند.
بعضی از آلكالوییدها كه خاصیت ضد سرطان خون دارند عبارتند از ً لبوروزینً ، لیوروكریستینً، ً وینكالئوكوبلاستین، لیوروزیدینً، لبوروزیوینً، ً رویدینً و ً كاتارانتینً. مقدار بعضی از این آلكالوییدها در این گیاه بسیار كم است. به عنوان مثال می توان از ًوینكریستینً‌ در برگها نام برد كه مقدار آن به 003/0 درصد می رسد، و یك تن از برگ های خشك پروانش فقط حاوی 3 گرم از این آلكالویید می باشد.
مقدار كلی آلكالویید در اندام های مختلف گیاه پروانش:
برگ    6/0 تا 67/0
ساقه    26/0 تا 31/0
گل    005/0 تا 007/0
ریشه    78/0 تا 22/1

مواد و عناصر غذایی مورد نیاز:
    پروانش تقریباً در هر نوع خاكی به خوبی رشد می كند. ولی خاكهای شنی حاوی مقادیر فراوان تركیبات هوموسی از خاكهای دیگر بهترند. خاكهای اشباع از آب و خاكهای قلیایی برای كاشت این گیاه توصیه نمی شوند. تحقیقات نشان می دهد استفاده از كود حیوانی سبب افزایش عملكرد ریشه و پیكر رویشی پروانش می گردد. افزودن 40 تا 50 كیلوگرم در هكتار ازت، 60 تا 80 كیلوگرم در هكتار اكسید فسفر و 40 تا 60 كیلوگرم در هكتار اكسیدپتاس در فصل پاییز به خاك سبب تسریع در رویش و افزایش عملكرد می شود. افزودن 50 تا 70 كیلوگرم در هكتار ازت در طول رویش گیاهان، نتایج مطلوبی در افزایش ماده موثره پروانش خواهد داشت. بهتر است یك سوم این مقدار هنگام آماده سازی خاك و دو سوم باقیمانده پس از سبز شدن بذر به عنوان سرك و همراه با آبیاری به خاك داده شود.

مراقبت و نگهداری:
    از آنجا كه موطن اصلی پروانش مناطق حاره می باشد، در طول رویش به مقدار مناسبی آب، درجه حرارت مناسب و نور كافی نیازمند است. این گیاه باید از اوایل خرداد تا اواسط شهریور 6 تا 8 مرتبه و هر بار 30 تا 40  میلی متر تحت آبیاری قرار گیرد. در مناطقی كه مقدار بارندگی سالانه كافی باشد نیازی به آبیاری نخواهد بود و گیاهان به صورت دیم كاشته می شوند.
برای مبارزه شیمیایی با علف های هرز مدتی قبل از كشت از محلول 2 و 4 دی و گراماكسون به نسبت مساوی و به مقدار 5/2 كیلوگرم در هكتار استفاده می شود.
پس از رویش بذور بلافاصله باید علف های هرز را وجین كرد. وجین علف های هرز را بسته به رشد و تراكم آنها باید 3 تا 5 مرتبه تكرار نمود. معمولاً پس از هر بار وجین علف های هرز، باید گیاهان را آبیاری كرد. قرار دادن مالچهای گیاهی (از جمله كاه برنج یا گندم یا بریده گیاهان) در فاصله بین ردیفها و بوته ها نه تنها از رشد و نمو علف های هرز جلوگیری می كند، بلكه سبب افزایش عملكرد (ریشه و پیكر رویشی) می شود.

منبع: كتاب: رهیافت های تولید و فرآوری گیاهان دارویی، امید بیگی، رضا، جلد دوم، انتشارات طراحان نشر، 1376