پراکنش نهان زادان آوندی و عوامل تهدید کننده آنها در استان آذربایجان غربی 

پراکنش نهان زادان آوندی (سرخسها) و عوامل تهدید کننده آنها در استان آذربایجان غربی 
شهرام بهادری و مجید اسکندری

اولین همایش ملی اکولوژی، تنوع و حفاظت گیاهی- دانشگاه شهید بهشتی 27 بهمن 1395

52 گونه سرخس و خویشاوند آن در ایران میرویند که عمدتا در جنگل های خزری گسترده اند، پراکنش این گیاهان در سایر نواحی معمولا محدود به رویشگاه های سایه دار و مرطوب است. در مطالعه پیش رو فهرستی جدید از نهان‌زادان آوندي در آذربایجان غربی ارائه شده است. در نتیجه مطالعات صحرایی و هرباريومی، 9 گونه، متعلق به 6 جنس از 5 تیره جمع آوری و شناسايي شد. درحالی که رویش دو گونه دم اسب (Equisetum telmateia و E. romossisimum) و يك گونه سرخس (Adiantum capillus-veneris) سابقا در منطقه شناخته شده بود، حضور 6 گونه بعنوان اولین بار از استان گزارش می گردد. گونه های جدید عبارت اند از: Ophiuglossum vulgatum، Asplenium ruta-muraria، Cheilanthes persica، Cystopteris fragilis،  Equisetum arvense و Ceterach officinarum. از دلایل پراکنش محدود نهان زادان آوندی در مناطق با اقلیم نیمه خشک، نوع سیستم رویشی و تولید مثلی آنهاست که گیاه را در برابر عوامل نامساعد محیطی بویژه خشک سالی آسیب پذیرتر ساخته و توانایی سازش پذیری گونه به رویشگاه هایی با شرایط اکولوژیکی خاص محدود می شود. از سوی دیگر، پراکنش محدود چنین رویشگاه هایی متعاقبا پراکنش محدود این گیاهان را در پی دارد. بطور کلی، بمنظور حفاظت موثر تنوع زیستی، همزمان زیستگاه های مربوطه نیز باید تحت صیانت قرار بگیرد. در محدوده مطالعه شده، عوامل انسانی به ویژه تخریب زیستگاه، بهره برداری مفرط از منابع طبیعی، چراي دام، فعالیت های کشاورزی، گردشگری و راه‌سازي مهم ترین تهدیدهای تنوع زیستی اين گياهان به شمار می آیند. هرچند گونه های صخره زی همچون Ch. Persica بدلیل رشد در مناطق صعب العبور اصولا نیاز به برنامه حفاظتی خاصی ندارند، درصورت ادامه فشار عوامل مذکور، احتمال انقراض برخی گونه ها بویژه با گسترش کمرنگ تر در منطقه وجود دارد. درپایان، نقشه جدید پراکنش سرخس‌ها و خویشاوندان آنها در آذربایجان غربی ارائه شده است.    
 پراکنش نهان زادان آوندی و عوامل تهدید کننده آنها در استان آذربایجان غربی .pdf