دودندان
Bidens subalternans
توصیف:
دودندان با نام علمی Bidens subalternans، گیاهی علفی، یکساله و از خانواده کاسنیان (Asteraceae) است که به دلیل تولید انبوه بذر و توانایی بالای پراکندگی، بهعنوان یکی از علفهای هرز مهاجم و خسارتزا در مزارع و باغها شناخته میشود. این گونه بومی آمریکای جنوبی (آرژانتین، بولیوی، برزیل و پاراگوئه) است و در سالهای اخیر به بسیاری از مناطق جهان از جمله ایران وارد شده است .
دودندان گیاهی است با ساقههای ایستاده، چهارگوش و منشعب که ارتفاع آن معمولاً بین ۴۰ تا ۱۰۰ سانتیمتر (و در برخی منابع تا ۱۵۰ سانتیمتر) میرسد. برگها متقابل، دارای تقسیمات دو بار شانهای بریده، با ظاهری تخممرغی و طول ۶ تا ۲۹ سانتیمتر هستند. گلها در کپههای تخممرغیشکل به قطر ۷ تا ۱۵ میلیمتر قرار میگیرند و گلچههای لولهای زرد دارند (گلچههای زبانهای معمولاً وجود ندارند). میوهها فندقههای خطی و باریک با سطح مایل به سیاه و دارای ۲ تا ۴ زایده خارمانند هستند که به راحتی به لباس و خز حیوانات میچسبند . زمان گلدهی در ایران از خرداد تا شهریور گزارش شده است.
نامشناسی و اسطورهشناسی (Etymology & Mythology):
نام جنس Bidens از دو کلمه لاتین "bi-" (به معنای «دو») و "dens" (به معنای «دندان») ساخته شده و به «دودندان» اشاره دارد که به دو زایده خارمانند روی میوههای این گیاه اشاره میکند. گونهواژه subalternans از لاتین "subalternus" به معنای «متناوب» یا «یکدرمیان» گرفته شده و احتمالاً به آرایش برگها یا گلها اشاره دارد.
روش کاشت:
بذرهای دودندان برای جوانهزنی نیاز به نور دارند و در شرایط مناسب، درصد جوانهزنی بسیار بالایی دارند. پژوهشها نشان دادهاند که این گونه در طیف وسیعی از دماها جوانه میزند.
نور: بذرها وابستگی شدیدی به نور دارند. در شرایط نور مداوم یا ۱۲ ساعت روشنایی/۱۲ ساعت تاریکی، درصد جوانهزنی به بیش از ۹۶ درصد میرسد، در حالی که در تاریکی مطلق تنها ۱۷ درصد بذرها جوانه میزنند .
دما: بیشترین درصد و یکنواختی جوانهزنی در دمای متناوب ۲۵/۳۰ درجه سانتیگراد (شب/روز) مشاهده شده است. جوانهزنی در طیف وسیعی از دماهای متناوب (۱۵/۲۰ تا ۳۰/۳۵ درجه) بالای ۷۷ درصد است، اما در دمای ۳۵/۴۰ درجه به شدت کاهش مییابد (تنها ۱۱ درصد) .
عمق کاشت: دفن عمیقتر بذرها جوانهزنی را کاهش میدهد. این یافته نشان میدهد که خاکورزی مکانیکی میتواند با دفن بذرها، به کنترل این علف هرز کمک کند .
تحمل تنشها: بذرها به تنش آبی و تنش شوری حساس هستند. جوانهزنی در پتانسیل آبی منفی ۰٫۴ مگاپاسکال و شوری ۱۰۰ میلیمولار NaCl متوقف میشود .
زمان کاشت: در شرایط طبیعی ایران، چرخه زندگی گیاه در باغهای انار از جوانهزنی در اردیبهشت آغاز و مراحل گلدهی و تولید میوه عمدتاً در تابستان انجام میشود .
نکات کلیدی:
خانواده: Asteraceae (کاسنیان)
نام علمی: Bidens subalternans
نامهای مترادف (Synonyms): -
نام انگلیسی: Greater Beggar's Ticks
نام فارسی: دودندان
دوره زندگی: یکساله
ارتفاع: ۴۰ تا ۱۵۰ سانتیمتر (بهندرت تا ۳۰۰ سانتیمتر)
رنگ گل: زرد (گلچههای لولهای)
زمان گلدهی: خرداد تا شهریور (در ایران)
نیاز نوری: آفتاب کامل (جوانهزنی وابسته به نور)
نیاز آبی: متوسط (حساس به تنش آبی)
دمای بهینه جوانهزنی: ۲۵/۳۰ درجه سانتیگراد (شب/روز)
عمق کاشت: سطحی (دفن عمیق جوانهزنی را کاهش میدهد)
مناسب برای: مجموعههای گیاهشناسی، پژوهشهای علف هرز
خواص: گزارش شده که در طب سنتی و بهعنوان غذا کاربرد دارد
محتوای بسته: ۱۰ یا ۱۰۰ عدد بذر
مزایای کاشت دودندان:
✔️ گیاهی یکساله با رشد سریع و تولید انبوه بذر
✔️ قابلیت جوانهزنی بالا در شرایط نوری مناسب
✔️ مناسب برای پژوهشهای مرتبط با مدیریت علفهای هرز و مقاومت به علفکشها
⚠️ نکته مهم: این گونه در فهرست گونههای مهاجم اتحادیه اروپا (EPPO) قرار دارد و بهعنوان یک علف هرز مهاجم و خسارتزا در مزارع حبوبات (بهویژه لوبیا و سویا) در کشورهای آمریکای جنوبی شناخته میشود . در ایران نیز بهعنوان یک گونه بیگانه در باغهای استان فارس گزارش شده و پتانسیل تبدیل شدن به یک تهدید برای مزارع حبوبات را دارد. این گیاه توانایی تولید انبوه بذر و پراکندگی تا ۵۰ متر توسط باد را دارد. در صورت کاشت، یا هر نوع پروژه تحقیقاتی، مدیریت گسترش آن ضروری است.
کلمات کلیدی:
بذر دودندان، بذر Bidens subalternans، بذر Greater Beggar's Ticks، بذر علف هرز، بذر گیاهان مهاجم، بذر گیاهان دارویی، بذر خانواده کاسنیان، بذر گیاهان یکساله.







هنوز نظری ثبت نشده
اولین نفری باشید که نظر میدهید
ثبت نظر